airborne

Кога ќе помислите на Mozilla Firefox, на која негова особина прво ви текнува? Според Mozilla Македонија, македонската група за маркетинг на Mozilla Firefox, најважната особина е тоа што тој е бесплатен. Но, навистина, може ли да се рекламира некој производ како бесплатен, кога и сите негови конкуренти се бесплатни: тој е исто толку бесплатен колку и другите!

Mozilla Firefox сигурно има и други згодни особини, како на пример неговата докажана безбедност и сигурност, безбројните проширувања, но и некои веќе вообичаени фалинки, како менаџирањето на меморијата за која технички поткованите корисници секогаш жестоко дискутираат. Сепак, мислам дека ниту едно од овие не е толку важно, колку што е важно што неговиот код е слободен.

Се чини дека ова е сепак претежнок збор да се каже, посебно на англиски јазик каде што покрај „слободен“ значи и „бесплатен“. Токму оваа двозначност на зборот натера некои луѓе од заедницата на слободен софтвер предводени од Ерик С. Рејмонд да го сковаат терминот „open source“ под кој ќе се развива маркетинг стратегијата за промовирање на слободен софтвер (free software). Еден од првите големи успеси на овој маркетинг беше токму кодот на Mozilla сопственост на тогашен Netscape кој соочен со убиствената конкуренција преку ценовна трка кон дното од страна на Microsoft, одлучи програмерскиот текст да го отвори за меѓународната интернет заедница на програмери.

Многу работи се променија од тогаш до денес: мрежата еволуираше, изборот за корисниците се врати, монокултурата на Internet Explorer полека се надминува. Конечно и Mozilla Firefox доби голем број на поддржувачи. Сите тие придонесуваат од различни причини и со различни цели. Голем број од нив му припаѓаат на движењето за слободен софтвер. За Македонија на пример, една од главните причини што Mozilla Firefox е достапен на македонски јазик е што обезбедувањето на слободен софтвер на македонски беше една од првите и главни програмски определби на Слободен софтвер Македонија. Зборуваме за времето кога Mozilla Firefox (тогаш под друго име Phoenix) беше во својата развојна верзија 0.7 или 0.8 и неговата употреба за обични корисници не се препорачуваше. Сепак, тоj беше еден од двата (вториот беше обемниот Mozilla Suite) слободни прелистувачи за интернет за корисниците кои не користат GNU/Linux. Организацијата го стави меѓу своите приоритети за да им донесе слободен софтвер на македонски на корисниците на оперативните системи на Microsoft. Но ваквите мотиви, иако веројатно постојат на други места во светот, се повеќе случајни. Официјалната политика на фондацијата Mozilla е „open source“. Официјално, на врската за преземање на Mozilla Firefox стои „free“ и се мисли на „бесплатно“ (ние овде сепак го преведуваме како „слободно“). Се разбира, има луѓе кои работат за Mozilla и кои ја промовираат слободата, но повторно тоа се лични ставови.

Накратко, еден софтвер може да има неколку предности пред некој друг софтвер: една од нив може да биде цената, друга техничките карактеристики, трета базата на корисници и четврта слободата на кодот. На почетокот Mozilla Firefox најмногу се развиваше благодарение на последните две предности пред другите прелистувачи. Во последно време, фокусот е свртен и кон техничките карактеристики, неговата супериорност во однос на другите. Исто така, во последно време дискусијата од „open source“ е пренасочена кон „open web“. Но сѐ уште речиси никој не зборува за слободата.

Ако ги погледате сите конкуренти во категоријата „најдобар прелистувач“ ќе видите дека по првата точка сите се изедначени: никој веќе не продава прелистувачи. Техничките карактеристики се широко поле за дискусија: Internet Explorer се чини е надвор од конкуренција поради своите чести безбедносни дупки, но Opera е тука како „најбрзиот прелистувач“. Mozilla Firefox добива многу пофалби за своите безбедносни можности и прилагодливост, но сега тука е и Google Chrome, за кого на пример правењето проширувања е детска играчка во споредба со системот на Mozilla. Internet Explorer сѐ уште има најмногу корисници, но сите тие речиси никако не можат да учествуваат во неговото создавање, како што е тоа можно со Mozilla Firefox и Google Chrome. Кодот им е слободен токму на овие два (Google исто така го користи терминот „open source“).

Интересно е тоа што Google премногу не ја рекламира слободата на кодот на Chrome. Но, тоа не е ништо ново за нив: како компанија со прилично голем општествен капитал и чиста репутација вредностите кои ги промовираат се малку различни. Сепак, ова не ги спречува корисниците на GNU/Linux и Windows да го користат Chrome. Што е поинтересно, изгледа дека за повеќе GNU/Linux дистрибуции пакувањето на Chrome (или Chromium како што се вика изворниот код) е полесно одошто за веќе вдомениот Mozilla Firefox. До сега не сум прочитал ниту една статија за проблеми во врска со дистрибуирањето на овој прелистувач, додека Mozilla и нејзината политика за брендот на Mozilla Firefox беа голема пречка за пакување и дистрибуирање на прелистувачот на некои од поголемите дистрибуции како Debian и Ubuntu.

Интересно е што и Mozilla како свој главен конкурент почнува да го гледа токму Chrome. Се споредува javascript engine-от кај двата прелистувачи: Mozilla се труди да го направи барем да биде исто толку брз колку и тој на Chrome, а и почнуваат да го поедноставуваат системот за правење проширувања токму по примерот на Google. Дури и во јавните говори Chrome добива значително време. На пример Брајан Кинг од Mozilla, на конференцијата за слободен софтвер во Косово, покрај прашањата за техничките детали на Firefox наспроти Chrome, мораше да одговара и на незгодните прашања за тоа дали Google, еден од најголемите донори на Firefox, ќе продолжи да биде тоа сега кога има свој прелистувач.

Но повторно, дискусијата за слободата на софтверот е некако избегната и јас мислам дека тоа ќе биде пресудно во најновите војни на прелистувачите. Во област како што е софтверот, техничката супериорност не е трајна категорија. Секој копира од секого (дури и кога не го признаваат тоа), а уште полесно кога програмерите од една одат во друга компанија (како што беше случајот со главниот развивач на Firefox кој од Mozilla премина во Google) и секоја нова можност, па дури и најмалата весела финта, лесно го наоѓа патот до повеќето платформи. Со два во суштина слободни прелистувачи ова копирање и имитирање ќе биде уште полесно. Прашањето е сега, зошто да се остане верен на Mozilla Firefox?

Google Chrome брзо ќе добие голема база на корисници пред сѐ помеѓу програмерите, проширувања ќе се пишуваат, и на Google сѐ уште може да му се верува. Mozilla може да ја премести играта на друго поле само ако почне да инсистира на слободата на кодот, и посебно на фактот дека нејзиниот е „copyleft“ благодарение на GPL, наспроти BSD лиценцата на Chrome. Ова ќе ги задржи посветените корисници и програмери кои ја делат идејата дека слободниот код треба да остане слободен и веројатно ќе привлече нови. Linux е совршен пример за моќта на GPL. Останува да видиме дали вакво нешто ќе се случи. Во меѓувреме сурфам на Chromium.

Забелешка: Авторот на овој текст беше долгогодишен преведувач на македонски на Mozilla Firefox и други производи на Mozilla.

Излезе Firefox 3.5.

За да го означам моето дефинитивно заминување од локализациските работи, кликам да го симнам на англиски јазик.

Не знам кои се шансите некој да го следи мојот блог, а да не го следи блогот специјално наменет за вести поврзани со локализацијата на Firefox и сл., па сепак ќе ја пренесам и овде информацијата дека на повидок е пензионирање на досегашниот локализациски тим. Па еве:

Сметаме (Новица и Дамјан) дека е згодно да известиме дека не планираме уште долго да се занимаваме со преводите на Firefox и другите производи на Mozilla.

Сега го буткаме Firefox 3.1 кој што треба да излезе деновиве, но планови за понатаму немаме.

Ова пред сѐ се одразува на иднината на преводот на Thunderbird 3.0 кој исто така треба да излезе скоро, па супер би било ако се јави некој заинтересиран да го прави тоа.

Голема поволност е што за разлика од минатото, сега има некои веб алатки за преведување, па сега (би требало да) е далеку поедноставно да се прават преводите. (На пример: https://l10n.mozilla.org/narro/narro_project_list.php.)

Aко има заинтересирани може да потрошиме и некој ден на обука за тоа како функционира системот на Mozilla, но за тоа потоа.

Во блиска иднина, очекувајте известување за тестирање на Firefox 3.1.

Објавено на: http://mozilla.blog.com.mk/node/196447

http://mozilla.blog.com.mk/

Конечно, благодарение на Билјана и Васко, оживеа идејата стара повеќе од 2 години. :)

Драги сурфери,

Од билд серверите на Мозила.орг излегоа Фајрфокс и Тандрбрд 1.5 бета на македонски јазик за МСВиндоус и ГНУ/Линукс.

Времето до конечното издание на стабилните 1.5 верзии е одбројано, и отприлика имаме 2 недели за правење на било какви поправки на преводите. Затоа, ова е повик до сите оние кои имаат малку слободно време и можност да ги преземат апликациите, да помогнат да се тестираат преводите на ФФ и ТБ. Во случајот на ТБ, потребно е и тестирање на алатката за проверка на правопис (spellcheck) за македонски јазик. Па напишете и некоја порака. :)

Билдовите може да се преземат од FTP-то на Мозила.орг и тоа:

За Фајрфокс:

http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-mozilla1.8...

За Тандрбрд:

http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/thunderbird/nightly/latest-mozill...

И таму ги барате оние кои во своето име содржат mk.

Ако одлучите да ги тестирате овие апликации, имајте на ум дека тоа се сеуште бета верзии, кои веројатно не се многу стабилни и/или имаат многу багови. Така, немојте да работите важни работи со нив, немојте комплетно да ги замените апликациите кои во моментот ги користите за сурфање/читање пошта (ќе го направите тоа кога ќе излезат стабилните 1.5 верзии! :)).

Откако ќе ги инсталирате апликациите прво нешто што можете да го направите е стандардниот тест кој го препорачува Мозила.орг. Ако ви се причини дека тестот е долг, тогаш тестирајте додека можете и потоа кажете до кај сте стигнале.

Евиденција за грешките во преводите на ФФ и ТБ водиме на flyspray. Таму можете да ги видите и досега пријавените грешки, поделени по апликации, па така ќе знаете дали нешто што вие сте пронашле веќе е пријавено или не. Внимавајте! Пријавувајте ги грешките во соодветните проекти, за известувања за истите да стигнуваат до луѓето кои се одговорни за нив.

Ако системот за пријавување грешки ви се чини сложен, тогаш можете да пишете е-пошта до nnovica_AT_gmail.com. Ако го правите тоа, тогаш во темата на пораката (Subject) внесете [l10n] Firefox/Thunderbird 1.5, а во телото на пораката наведете информации во следниов формат:

Апликација: ФФ

Опис: Голтната буква

Стринг: Обележи ја станицата

Промени во: Обележи ја страницата

Се наоѓа во: Контекст мени кое се гледа со десен клик на веб страна.

Пријавувајте преводи со грешки, нејасни преводи или давајте предлози за подобри јазични решенија. Сакаме преводите на овие две апликации да станат што е можно подобри и во духот на нашиот јазик.

Луѓето кои помогнаа да се преведат овие апликации, заедно со Слободен софтвер Македонија, однапред ви се заблагодаруваат за помошта.

Одлучив вака претпразнично да изблогирам за планот за добивање на локализирана верзија на следните major верзии на ФФ и ТБ. Едно од побитните прашања е корисноста на .po фајловите кои минатиот пат ми се чинеа екстремно супер, ама сега нивната судбина ми е матна. Според некои информации иако ФФ сеуште не е во стринг фриз, сепак се прават напори промените да бидат минимални. Се надевам дека и за ТБ ситуацијата е слична. Како и да е, следново (кога-тогаш) треба да се направи:

1. Сркање на cvs на Мозила со најсвежите работи и тоа:

За ФФ:

mozilla/browser/locales/en-US

mozilla/extensions/reporter/locales/en-US

mozilla/other-licenses/branding/firefox/locales/en-US

За ФФ и ТБ:

mozilla/dom/locales/en-US

mozilla/netwerk/locales/en-US

mozilla/security/manager/locales/en-US

mozilla/toolkit/locales/en-US

За ТБ:

mozilla/editor/ui/locales/en-US

mozilla/mail/locales/en-US

mozilla/other-licenses/branding/thunderbird/locales/en-US

2. Спојување на преводите и оригиналите на ФФ и ТБ 1.0.x според истата структура. Ова важи и за направените .po датотеки и за .dtd и .properties датотеките.

3. DIFF* на en-US за 1.X и en-US за 1.0.x.

4. PATCH* на mk-MK за 1.0.x.

5. Проценка на големината на промените и проценка дали е потребна pot/po конверзија.

6. Локализација, тестирање, поправки, тестирање, поправки...

7. Качување ствари во cvs.

8. Допреведување на некои нови веб страници ако треба.

9. Чекање на билдови, bugzilla...

10. Прослава.

Можни дополнителни проблеми се сеуште непознаницата за локализација на HELP датотеките за двете (ако ги има), и наоѓање на не-po уредувач што ќе ги чита заебаните (UTF-8) стрингови во .properties датотеките (се разбира ако проценката рече дека нема потреба од .po датотеки за да се добие новиот превод).

* DIFF и PATCH најверојатно не се прават со стандардните алатки, туку со некои таму perl скрипти за оваа потреба.

Епа толку.

Денеска јас, Дамјан, Игор С. и брат ми, кој додуше си дремеше на каучот, се занимававме со веб страница која би била дом на проектот за локализација на Мозила на македонски. Разгледавме повеќе опции: од статичен HTML, преку aether-базирано-нешто, до Drupal со SFX тема малку прилагодена на нашите потреби.

Накратко, крајниот резултат сеуште е далеку од некоја верзија што би била добра за очите на јавноста. Но и не го пишувам ова само заради правењето на веб страницата.

Да речеме, ќе ја направиме страницата. Ќе скинеме некој дизајн, ќе ставиме некоја основна содржина... Прашањето кое следи е кој ќе ја одржува страницата? Станува се поочигледно дека локализацијата на Мозила&Co го надмина слободното време на еден човек (мене), а најверојатно ќе го надмине и слободното време на двајца (+ Дамјан). И како што проектот ќе расте, а сигурно ќе расте, прашањата за приоритети и уште раце во локализацијата ќе се стануваат се почести.

Веќе некое време размислувам дали да продолжам со одржувањето на преводот на Mozilla suite-от. Зошто? Едноставно не ни знам дали некој воопшто го користи, а за понатаму и да не зборуваме.

Кога Фајрфокс ќе стигне во верзија 1.1, т.е. пред да стигне, сигурно ќе има полно работа да се направи преводот подобар: евентуално да се додаде и превод на DOM Inspector-от, а можеби и на помошта. Паралелно со ФФ 1.1 ќе излезе и Тандрбрд 1.1 (да речеме во разлика од неколку дена). Луѓето од Мозила веќе планираат локализацијата на ТБ да биде иста со онаа на ФФ, што ќе значи барем 30% повеќе работа само околу ТБ 1.1.

Уште од сега мислам целото внимание да го посветам на ФФ 1.1. ТБ 1.1 со т.н. source локализација да касни во однос на другите официјални билдови. А suite-от?

Па прашањето е дали нашиот Мозила L10n тим ќе порасне или не? Навистина би било добро да знаеме дека имаме човек кој се грижи за нашите веб страни и за оние кои од Мозила ги бараат, човек кој ќе се грижи за Installer датотеките, човек кој ќе се грижи за suite-от... Да не споменувам дека уште раце ќе бидат потребни кога Nvu ќе стигне до 1.0 (сега е 0.9), а исто и за Sunbird.

Што ќе биде?

Ете. XPI за последната стабилна верзија на пакетот Мозила со чија помош ќе добиете Мозила на македонски јазик. Кратко упатсво: инсталирате, Edit -> Preferences, таму избирате македонски и на крај ја рестартирате Мозилата.

Уствари веќе некое време се премислувам за тоа што да правам со преводот на Мозила, т.е. дали да продолжам да го одржувам, или да го баталам и да ги одржувам само Фајрфокс и Тандрбрд. Овој го направив за да ги мигрирам преводите од Mozilla Translator во Kbabel (т.е. PO формат).

Миграцијата ми беше потребна за да можам да го направам преводот на Тандрбрд 1.0. Сега (најверојатно) нема да морам многу да преведувам, туку само ќе ги искористам преводите од Фајрфокс и Мозила. Така, ако се оди по планот за некои 15-тина дена би имале и Тандрбирд на македонски.

Се разбира и некоја веб страничка за целава работа добро би дошла. Тоа можеби за 30-тина дена. :)

Грешките на вообичаеното место, во соодветната категорија.

После долга работа, Фајрфокс 1.0 на македонски е скоро готов. За оние кои не го пробале еве го XPI-то кое ќе го направи вашиот Фајфокс на македонски. Октако ќе го инсталирате XPI-то, треба да го стартувате Фајрфокс со опцијата: -UILocale mk-MK -contentLocale MK и тоа е тоа.

Наскоро ќе има и официјален македонски Фајрфокс билд достапен на страниците на mozilla.org. Stay tuned.

1. Mozilla наскоро ќе работи со QT и KDE „natively“ -- како и да се преведува ова. Кратката вест е ова. Очигледно ова е сѐ уште свежо, прво издание. Повеќе информации има на блогот на типчето (мртва врска).
2. Нова германска студија од Soeren Research кажува дека софтверот со отворен код ги намалува TCO за 30%, при што заштедите се поголеми за поголемите корисници. Веста ја има на многу места, па и тука, ама не успеав да го најдам и самото истражување на Soeren.